Makaleler

Diyanet İşleri Başkanlığının Kur’an Öğretimi İle İlgili Hizmetleri

247

Diyanet İşleri Başkanlığının Kur’an Öğretimi İle İlgili Hizmetleri

Prof. Dr. Ali Erbaş – DİB Eğitim Hizmetleri Genel Müdürü

Diyanet İşleri Başkanlığının 3 Mart 1924 tarihinde kurulmasından önce Kur’an öğretimi medreselerde ve darulkurralarda yapılıyordu, ancak Tevhid-i Tedrisat kanununun yürürlüğe girmesiyle bunlar kapatıldı ve yerine geçecek herhangi bir eğitim ve öğretim kurumu da açılmadı. Bu durum Kur’an öğretiminde ciddi bir boşluğun doğmasına sebep oldu. Bu tarz bir olumsuz gelişmeyi gören ilk Diyanet İşleri Başkanı Rıfat Börekçi tarafından medreselerin ve darulkurraların yerine “Kur’an Kursu” adıyla yeni Kur’an öğretim mekânları açılması için girişimler başlatıldı.

1925 yılı bütçe görüşmelerinde Kur’an öğretimi ve hafızların yetiştirilmesi amacıyla 10 yerde darulhuffazların açılabilmesi için Diyanet İşleri Başkanlığı bütçesinde ödenek ayrılmıştır. 1932-1933 yıllarına ait istatistik kayıtlarına göre Bursa, Edirne, Erzurum, Eskişehir, Isparta, Konya ve Trabzon olmak üzere 9 il merkezindeki hafız dershanelerinde birer muallim ve toplam 232 öğrenci bulunmaktadır. 1935 yılında hafızlık dershanelerinin sayısı 10’a çıkarılmış ancak öğrenci sayısı 200’e gerilemiştir.

Diyanet İşleri Başkanlığı Kur’an öğretimini 1925 yılından 1931 yılına kadar 10, 1931-1934 arası 9 Kur’an kursunda yürütmüştür. Ancak 1934-1935 öğretim yılında Kur’an öğretimi yapılan kursların bir kısmı kapatılarak sayı 7’ye düşürülmüştür. Daha sonra 1935-1936 öğretim yılında sayı 14’e, birkaç yıl sonra da 21’e çıkarılmıştır. 1950 yılına kadar bu süreç inişli çıkışlı olarak aynı minval üzere devam etmiştir.

1951 yılından itibaren Kur’an öğretimi serbest bırakılmıştır ve yukarıya doğru hızlı bir yükseliş kaydedilmiştir. 1996 yılına gelindiğinde, Kur’an öğretimine olan ilgi zirveye çıkmış, ancak bununla birlikte bu yıl eğitim ve öğretim sistemimiz açısından yeni bir döneme geçiş sürecinin de başlangıcı olmuştur. Kur’an kurslarına kayıt yaptırıp devam edebilmek için 8 yıllık ilköğretimi bitirme ön şartı getirilmiştir. Yaz Kur’an kurslarına kayıt yaptırabilmek için de aynı şart getirilmiş, gelen tepkiler üzerine bundan vazgeçilerek ilköğretim okullarının 5. sınıfını bitirmiş olmak ön şart olarak konulmuştur. 1997-1998 öğretim yılında Kur’an öğretiminin yapıldığı toplam 6514 olan resmi Kur’an Kursu sayısı sekiz yıllık kesintisiz eğitim sebebiyle sonraki yıllarda 3000’lere kadar düşmüştür. Geçtiğimiz 10 yıl içerisinde yapılan gayretli ve ihtiyaç odaklı çalışmalar sayesinde Kur’an kurslarımızın sayısı 12.000’i aşmıştır, bununla doğru orantılı olarak Kur’an öğrenenlerin sayısında her yıl büyük artışlar görülmüştür. 2012 yılı itibarıyla yatılı ve gündüzlü kurslarımızda 400 bini aşkın vatandaşımız Diyanet İşleri Başkanlığımızın eğitim hizmetleri faaliyetleri çerçevesinde Kur’an öğretimi görmekte, bunun 20.000 kadarı yatılı Kur’an kurslarında hafızlık eğitimlerine devam etmektedirler. 2011 yılında hafızlık belgesi alan hafızlarımızın sayısı 4500 kadardır. 1975 yılından bugüne kadar Diyanet İşleri Başkanlığınca yapılan imtihanlarda hafızlık belgesi alan hafızlarımızın sayısı 102.000 civarındadır. Diyanet İşleri Başkanlığı bünyesinde görev yapsın ya da yapmasın, bütün hafızlarımızın tekrar yapma metoduyla hıfızlarını korumaları büyük önem arz etmektedir. Hafızlık eğitiminde beklentileri karşılamak, yaşanan sorunları gidermek üzere yeni bir “Hafızlık Eğitim Programı” hazırlanmış, hafızlık takip komisyonlarının kontrolünde ve takibinde disiplinli şekilde programın yürütüldüğü yerlerde hem süre hem de kaliteli ve kalıcı hafızlık konusunda programın ciddi katkılar sağlayacağı kanaati hâsıl olmuştur.

Diyanet İşleri Başkanlığı Kur’an öğretimini uzun süreli Kur’an kursları, hafızlık kursları, yaz Kur’an kursları, cami dersleri ve camilerde Kur’an öğretimi kursları aracılığı ile yürütmektedir. Öğrenci profilinin farklılaşması sebebiyle “Kur’an Kursları Öğretim Programı” din eğitimi bilimindeki son gelişmelerden de yararlanılarak yeniden geliştirilmiştir.

Toplumun tüm katmanlarının Diyanet İşleri Başkanlığının yürüttüğü Kur’an öğretiminden istifade edebilmesi için, mesai saatleri dışında ve hafta sonu Kur’an ve din eğitimi almak isteyen vatandaşlarımıza yönelik Hizmet Çeşitliliği ismiyle bir proje geliştirilmiştir. “İhtiyaç Odaklı Kur’an Kursları” açmayı hedefleyen bu proje 2010-2011 eğitim-öğretim yılında Ankara, İstanbul, İzmir, Kayseri, Rize, Tekirdağ, Van ve Düzce illerinde pilot olarak uygulanmıştır. Pek çok toplantıda yapmış olduğumuz müzakereler sonucu bu projenin, 2011-2012 eğitim–öğretim yılından itibaren Türkiye genelinde uygulanmasına geçilmiş ve Kur’an öğretimi alma imkânını elde eden vatandaşlarımızın sayısında büyük artış olduğu müşahede edilmiştir.

Kur’an öğretiminin en etkin ve yoğun bir şekilde yapıldığı yerlerden birisi de Yaz Kur’an Kurslarıdır. Tüm camilerimizde, Kur’an kurslarımızda ve müftülüklerimizin uygun bulduğu yerlerde yaz tatilinde her yıl ortalama iki milyonu aşkın çocuğumuza Kur’an öğretimi verilmektedir. Bu yıla kadar yaz kurslarında Kur’an eğitimi ve öğretimi alabilmek için ilköğretim beşinci sınıfı bitirmiş olmak gerekiyordu. Bu sınırlandırmanın kaldırılmasından sonra bu yaz döneminden itibaren Diyanet İşleri Başkanlığınca yürütülen yaz Kur’an kurslarına talebin oldukça yüksek olacağı, buna göre birkaç yıldan beri kalite ve verimi artırmak için uygulanan “kur sistemi”nin yanında “yaş gruplarına göre Kur’an öğretimi”nin de planlanması gerekmektedir. Bununla ilgili çalışmalar Eğitim Hizmetleri Genel Müdürlüğümüzce yürütülmektedir.

Yaz kurslarımızda Kur’an öğretimini daha verimli hâle getirmek için sosyal etkinliklerle zenginleştirmek ve kurslarımızı daha cazip hâle getirmek gerekmektedir. Bu zenginliğe ve verimliliğe ulaşabilmek için ilgili bazı kurumlarımızla işbirliği çalışmalarımız devam etmektedir.

Uzun süreli Kur’an kurslarımızın ve yaz Kur’an kurslarımızın dışında, Kur’an kursu bulunmayan veya bulunup da ihtiyaca cevap vermeyen yerlerde Camilerde Kur’an Öğretimi Kurslarının açılmasına imkân sağlanmış, eşzamanlı hazırlanan “Camilerde Kur’an Öğretimi Programı” uygulamaya konulmuştur. Bu çalışmalar yurt içinde ve yurt dışında cami hizmetlerini yürüten tüm din görevlilerimiz tarafından hem “cami dersleri” hem de “camilerde Kur’an öğretimi” programları ile devam etmektedir.

Yapılan istatistiki çalışmalara göre vatandaşlarımızın ancak % 30 kadarı Kur’an-ı Kerim’i yüzünden okuyabilmektedirler. Bu oranın olumsuz yansımaları hac ve umre için Mekke ve Medine’de bulunan Türk vatandaşlarında açıkça görülmektedir. Zira başka milletlerden Müslümanların çoğunluğunun, tavaf ve namaz dışında en çok yaptıkları ibadet Kur’an okumak iken, elinde en az Kur’an’a rastlanan kimselerin Türkler olması üzüntü vericidir. Vatandaşlarımızın bu eksiğini telafi etmek için hacca ve ramazan umresine müracaat edenlerden Kur’an okumasını bilmeyenlerin ve öğrenmek isteyenlerin tespit edilmesi ve en az bir aylık yoğunlaştırılmış kursa alınmalarını sağlamak için Diyanet İşleri Başkanımızın imzasıyla tüm müftülüklerimize bir genelge göndermiş bulunmaktayız. Bu genelgede istenilen hususların yerine getirilmesi ve başarılı sonuçların alınması, müftülerimizin ve din gönüllülerimizin işbirliği içerisinde yapacakları samimi ve gayretli çalışmalara bağlıdır.

Görüldüğü gibi vatandaşlarımızın Kur’an eğitim ve öğretimi için Başkanlık olarak farklı proje ve yöntemlerle çalışmalarımız devam etmektedir.

(Diyanet Aylık Dergi,  Haziran 2012, s. 21)

Prof.Dr. Ali ERBAŞ

Diyanet İşleri Başkanı

Diyanet İşleri Başkanı